melancholia miedzioryt

Albrecht Dürer

Epoka: Nowożytność - Renesans niemiecki

Czas powstania: 1514

symbolizm (kometa=nieszczęście, klepsydra etc),  wyraża zarówno niepokój artysty wątpiącego w siłę intelektualną, jednocześnie zaś pełnego wiary, że tylko owa intelektualna siła artysty ma moc kreacji dzieła, zaprzecza więc sama sobie, obezwładnia, ale także wynosi ponad przeciętność  kompozycja ryciny jest niezwykle gęsta, postacie i przedmioty wypełniają ją szczelnie, ciasno  drobiazgowość ujęcia i precyzja prezentacji wszystkich ożywionych i nieożywionych bytów w obrazie stanowią czytelny znak fascynacji malarza sztuką późnośredniowieczną Północnej Europy. Z drugiej strony bogaty, wysoce erudycyjny kontekst symboliczny miedziorytu kreuje jego zachwyt nad sztuką renesansu Europy Południowej.  istotą, która zdominowała ujęcie, jest niewątpliwie postać kobiety – anioła i geniusza w jednym. Ubrana w gęstą, drapowaną suknię; siedząc z prawej strony obrazu, trzyma w dłoni cyrkiel, lewą dłonią zaś podpiera głowę, zdobną w wieniec. Pierzaste skrzydła zdają się jej ciążyć, niegotowe do lotu. Na kolanach kobiety widnieje księga, u jej pasa zwisa sakwa i pęk nieprzydatnych kluczy. Sylwetka jest masywna, silna, ciężkawa – jak wszystkie postacie, które tworzył Dürer – Anioł Melancholii jest więc statyczny, bezsilny, niemrawy i pozbawiony energii. Podparcie głowy lewą ręką o ściśniętej pięści wzmaga odczucie smutku i zamyślenia. Gest ów można odnaleźć w bogatej średniowiecznej ikonografii postaci tkwiących w stanie melancholii, powtarza go też biblijny Hiob, Łazarz, Maria Magdalena, Panny Głupie czy Chrystus Frasobliwy  pomniejszoną kopię Anioła Melancholii stanowi putto, siedzące nieopodal, które w kontraście do stanu bezruchu i „zawieszenia” Anioła, intensywnie dłubie rylcem w tabliczce, choć jego zapał zdaje się pozorny. Putto symbolizuje stan działania i aktywności pozbawionych myślenia; wyraża nieświadomość aktu twórczego oraz wewnętrzną ślepotę umysłu.  Anioł Melancholii i putto tkwią w pozornie, tylko niedbale zaaranżowanej „martwej naturze” wielkiej liczbie przedmiotów, sprzętów, obiektów i instrumentów. Wszystkie one zwyczajne w swojej niezwyczajnej aurze uzupełniają sens obrazu. Narzędzia stolarskie, m.in. piła, strug, poziomica i gwoździe, mogą odnosić się do geometrii stosowanej, podczas gdy cyrkiel, kula i wielościan stanowią symbole geometrii czystej. Waga i klepsydra zwiastują znak przemijającego czasu, sakiewka wisząca przy pasku Anioła symbolizuje skąpstwo (charakteryzujące melancholików – dzieci Saturna), a dzwonek nawiązuje do dzwonków, którymi posługiwali się pustelnicy (starający się nie kontaktować werbalnie ze światem zewnętrznym, dodatkowo zaś odganiający za pomocą dzwonka demony).